1. Sosial müavinət təyin edilmədikdə nə etmək lazımdır?
Sosial müavinətlər qanunvericiliklə müəyyən olunmuş kateqoriyalara və şərtlərə uyğun şəxslərə aylıq və ya birdəfəlik pul ödənişi formasında verilə bilər.
Müavinətin təyin edilməməsi müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər: şəxsin tələb olunan şərtlərə uyğun gəlməməsi, məlumatların natamam olması, sənədlər arasında uyğunsuzluq və ya hüququn müəyyən edilməsi üçün əlavə araşdırmaya ehtiyac yaranması.
İlk növbədə aşağıdakı addımlar məqsədəuyğundur:
Müavinətin təyin edilməsindən imtina barədə qərarı əldə etmək;
İmtinanın konkret səbəblərini öyrənmək;
Müraciət zamanı təqdim edilən sənədləri və məlumatları yoxlamaq;
Çatışmayan və ya səhv göstərilmiş məlumatları müəyyən etmək;
Əlavə sənədlər təqdim etməyin və qərardan şikayət verməyin mümkünlüyünü qiymətləndirmək.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin məlumatına əsasən, əlilliyə görə sosial müavinətin təyin edilməsi barədə müraciətə, bir qayda olaraq, qeydiyyata alındığı gündən ən geci 10 gün ərzində baxılır. İmtina qərarı qəbul edildikdə səbəblər göstərilməklə 5 gün ərzində rəsmi məlumat verilməsi nəzərdə tutulur. Konkret müavinət növü üçün xüsusi qaydalar ayrıca yoxlanılmalıdır.
2. Əlilliyin qiymətləndirilməsi ilə razılaşmadıqda
Əlilliyin qiymətləndirilməsi tibbi-sosial ekspertiza çərçivəsində, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş meyarlar əsasında aparılır. Qiymətləndirmə zamanı şəxsin sağlamlıq vəziyyəti və müvafiq tibbi sənədlər əhəmiyyət daşıyır.
Əlilliyin müəyyən edilməsi üçün əsas sənədlərdən biri dövlət tibb müəssisəsi tərəfindən tərtib olunan göndərişdir — Forma 88. Bunun hazırlanması üçün şəxs, bir qayda olaraq, qeydiyyatda olduğu tibb müəssisəsinə müraciət edir.
Əlilliyin müəyyən edilməməsi, müddətinin və ya digər qiymətləndirmə nəticələrinin şəxsin gözləntilərinə uyğun olmaması halında:
Tibbi sənədlərin və Forma 88-dəki məlumatların düzgünlüyünü yoxlayın;
Qiymətləndirmənin nəticəsi və onun əsasları barədə məlumat əldə edin;
Əvvəlki tibbi müayinələr, müalicə sənədləri və digər əhəmiyyətli məlumatları toplayın;
Qərardan inzibati qaydada və ya qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada məhkəməyə şikayət imkanını qiymətləndirin.
Tibbi sənədlərin mövcudluğu öz-özlüyündə əlilliyin müəyyən ediləcəyinə zəmanət vermir. Hüquqi qiymətləndirmədə tətbiq olunan meyarlar, sənədlərin məzmunu və ekspert qərarının əsaslandırılması birlikdə araşdırılmalıdır.
3. Ünvanlı dövlət sosial yardımından imtina: hansı səbəblər ola bilər?
Ünvanlı dövlət sosial yardımı aztəminatlı ailələrin sosial müdafiəsini təmin etmək məqsədi daşıyır. Yardımın təyin edilməsi zamanı ailənin gəlirləri, tərkibi, əmlakı və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər meyarlar qiymətləndirilir.
Rəsmi qaydalarda imtinaya səbəb ola bilən hallar arasında aşağıdakılar göstərilir:
Ərizə-bəyannamədəki məlumatların yoxlanılması zamanı uyğunsuzluq aşkar edilməsi;
Ailənin orta aylıq gəlirinin müvafiq ehtiyac meyarına bərabər və ya ondan yüksək olması;
Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müəyyən məbləğ həddini aşan alqı-satqı əməliyyatlarının olması;
Ailənin mülkiyyətində və ya istifadəsində, qaydalarda göstərilən istisnalar nəzərə alınmaqla, nəqliyyat vasitəsinin olması;
Əmək qabiliyyətli, işləməyən ailə üzvünün təklif edilmiş iki münasib işdən imtina etməsi;
Adambaşına düşən kommunal və rabitə xərclərinin müəyyən edilmiş həddə çatması və ya onu aşması;
Müxtəlif ünvanlarda eyni təyinatlı iki və ya daha çox daşınmaz əmlakın mövcudluğu.
Bu hallar konkret qaydaların tətbiqi əsasında qiymətləndirilməlidir. İmtina səbəbinin göstərilməsi həmin səbəbin hər bir işdə avtomatik olaraq qanuni olması demək deyil. Məlumatların düzgünlüyü, tətbiq olunan meyar və faktların qiymətləndirilməsi ayrıca yoxlanıla bilər.
4. İmtina və ya əlverişsiz qərardan necə şikayət etmək olar?
İnzibati orqanın qərarı ilə razılaşmadıqda, ilk növbədə qərarın tam mətnini və əsaslandırmasını əldə etmək lazımdır. Sonra qərarda göstərilən faktların, hüquqi əsasların və nəzərə alınmış sənədlərin düzgünlüyü yoxlanılmalıdır.
Vəziyyətdən asılı olaraq:
Qərarı qəbul etmiş orqana əlavə sənədlər və izahatlar təqdim edilə bilər.
Yuxarı inzibati orqana yazılı inzibati şikayət verilə bilər.
Qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda inzibati məhkəmədə iddia qaldırıla bilər.
“İnzibati icraat haqqında” Qanunun 73-cü maddəsinə əsasən, qanunda başqa müddət müəyyən edilməyibsə, inzibati aktdan inzibati qaydada şikayət üçün ümumi qayda olaraq 30 günlük müddət tətbiq olunur. İnzibati Prosessual Məcəllənin 38-ci maddəsi isə inzibati məhkəməyə müraciətlə bağlı müddətləri müəyyən edir; bir sıra mübahisələrdə ümumi müddət 30 gündür.
Lakin müddətin hesablanması qərarın növündən, təqdim edilmə tarixindən, əvvəl inzibati şikayət verilib-verilməməsindən və xüsusi hüquqi qaydalardan asılı ola bilər. Buna görə imtina qərarı alındıqdan sonra gecikmədən hüquqi qiymətləndirmə aparılması vacibdir.
5. Hansı sənədlər saxlanılmalıdır?
Müraciət və şikayət üçün işin xüsusiyyətindən asılı olaraq aşağıdakı sənədlər lazım ola bilər:
İlkin ərizə və ərizə-bəyannamənin surəti;
İmtina qərarı və elektron bildirişlər;
Şəxsiyyəti və ailə tərkibini təsdiqləyən sənədlər;
Gəlirlər və əmlak barədə məlumatlar;
Tibbi sənədlər, müayinə nəticələri və Forma 88;
Müvafiq dövlət qurumları ilə yazışmalar;
Əlavə təqdim edilmiş sənədlərin qəbulunu təsdiq edən məlumatlar.
Elektron müraciət və bildirişlərin ekran görüntülərini, qeydiyyat nömrələrini və cavabların tarixlərini də saxlamaq faydalıdır.
Nəticə
Sosial müavinət, əlilliyin qiymətləndirilməsi və ünvanlı dövlət sosial yardımı ilə bağlı imtina qərarları hər bir iş üzrə ayrıca araşdırılmalıdır. Qərarın hüquqi əsaslarını, sənədlərin düzgünlüyünü və müraciət müddətlərini yoxlamaq hüquqların müdafiəsi üçün mühüm addımdır.
Avukat.az sosial təminat məsələləri üzrə qərarların, müraciətlərin və şikayət sənədlərinin hüquqi təhlilinə dəstək göstərə bilər.
Veb-sayt: www.avukat.az
Əlaqə: +994 50 285 68 28
*Qeyd: Bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret iş üzrə fərdi hüquqi rəy hesab edilmir.