Şəxsiyyət hüquqlarının pozulması zamanı zərərçəkmiş şəxsin qarşısında iki əsas məsələ dayanır: pozuntunun dayandırılması və ya aradan qaldırılması, həmçinin pozuntu nəticəsində yaranmış zərərin kompensasiya edilməsi.
1. Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi nə deməkdir?
Qərarın 6.1-ci bəndinə əsasən, şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi pozuntunun müəyyən edilməsi, qarşısının alınması və aradan qaldırılması kimi vasitələri əhatə edə bilər.
Mübahisənin xarakterindən asılı olaraq aşağıdakı tələblər irəli sürülə bilər:
hüquq pozuntusunun baş verdiyinin müəyyən edilməsi;
davam edən pozuntunun dayandırılması;
yayılmış məlumatların təkzib edilməsi;
məlumatların silinməsi, gizlədilməsi və ya anonimləşdirilməsi;
məlumatlara düzəliş edilməsi və ya cavab verilməsi;
üzr istənilməsi;
məhkəmə qərarının mediada dərc edilməsi;
pozulmuş konkret hüququn bərpası.
Tətbiq ediləcək müdafiə vasitəsi pozuntunun növünə və işin faktiki hallarına uyğun seçilməlidir.
2. Mənəvi zərərin kompensasiyası nədir?
Qərarın 6.2-ci bəndi zərərin kompensasiyası vasitələri kimi maddi zərərin və mənəvi təzminatın ödənilməsini nəzərdə tutur.
Maddi zərər əmlak xarakterli itkilərlə bağlıdır. Mənəvi təzminat isə şəxsiyyət hüquqlarının pozulması nəticəsində yaranan sarsıntı və iztirabların kompensasiyasına yönəlir.
Bu tələblərin hüquqi əsasları və sübutetmə xüsusiyyətləri fərqli ola bilər.
3. Müdafiə vasitələri ilə təzminat arasında fərq
Qərarın 6.3-cü bəndinə əsasən, hüququn müdafiəsi üsulları əsasən pozuntunun aradan qaldırılmasına, kompensasiya üsulları isə pozuntu nəticəsində yaranmış zərərin əvəzinin ödənilməsinə yönəlir.
Bəzi hallarda müdafiə vasitəsinin tətbiqi mənəvi zərərin ədalətli kompensasiyası üçün kifayət edə bilər. Qərarın 6.4-cü bəndinə əsasən, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq pozuntunun tanınmasını, onun aradan qaldırılmasını və maddi zərərin ödənilməsini yetərli hesab edə və əlavə mənəvi təzminat tələbini rədd edə bilər.
Bu, hər işdə mənəvi təzminatın rədd ediləcəyi demək deyil. Qiymətləndirmə konkret hallardan asılıdır.
4. Praktik nümunə
Şəxsin barəsində həqiqətə uyğun olmayan məlumat sosial şəbəkədə yayımlanıbsa, o, şəraitdən asılı olaraq məlumatın təkzib edilməsini və silinməsini, yayılmanın dayandırılmasını və mənəvi təzminat ödənilməsini tələb edə bilər.
Əgər məlumat artıq silinibsə, bu fakt məhkəmənin qiymətləndirməsində nəzərə alına bilər. Lakin əvvəlki yayımın nəticələri və zərərçəkmişin keçirdiyi sarsıntı ayrıca qiymətləndirilməlidir.
5. Tələbləri birlikdə irəli sürmək olarmı?
Bəli. Qərarın 6.6-cı bəndinə görə şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi tələbi ilə mənəvi zərərin kompensasiyası tələbi müstəqil xarakter daşıyır. Onlar birlikdə və ya ayrı-ayrılıqda irəli sürülə bilər.
İddia ərizəsində tələb olunan müdafiə vasitələri dəqiq göstərilməli, hər bir tələb faktiki hallar və hüquqi əsaslarla əlaqələndirilməlidir.
Nəticə
Effektiv hüquqi müdafiə üçün yalnız pul təzminatının tələb edilməsi deyil, pozuntunun dayandırılması və hüququn bərpası üçün uyğun vasitələrin seçilməsi də əhəmiyyətlidir. Hansı tələblərin irəli sürülməsi işin xüsusiyyətlərinə və pozulmuş hüququn növünə əsasən müəyyən edilir.
Hüquqi mənbə: Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2025-ci il tarixli, 20 nömrəli Qərarı, 6.1–6.6-cı bəndlər.
Bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və fərdi hüquqi məsləhəti əvəz etmir.