1. İşdən çıxarılmanın qanuni olub-olmadığı necə yoxlanılır?
Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə görə, əmək müqaviləsinə yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş əsaslarla və qaydada xitam verilə bilər.
İşçi işdən çıxarılma zamanı aşağıdakı məsələləri yoxlamalıdır:
Əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin hüquqi əsası qanunidirmi?
Xitam əmri düzgün tərtib edilibmi?
Əmrdə xitamın əsası, müvafiq qanunvericilik norması və xitam tarixi göstərilibmi?
İşəgötürən tələb olunan prosedurlara əməl edibmi?
İşçinin işdən çıxarılmasını qadağan edən və ya məhdudlaşdıran xüsusi hallar mövcud idimi?
Əmək Məcəlləsinin 83-cü və 84-cü maddələri əmək müqaviləsinə xitamın rəsmiləşdirilməsi, əmrin məzmunu və sənədlərin işçiyə verilməsi ilə bağlı tələbləri müəyyən edir.
İşəgötürənin sadəcə işçini işdən çıxarmaq istəməsi kifayət deyil. Xitamın qanuni əsası və prosedura uyğunluğu konkret sənədlər və faktlar əsasında qiymətləndirilməlidir.
2. İşçi işə bərpa tələb edə bilərmi?
Əgər əmək müqaviləsinə qanunsuz əsasla xitam verilibsə və ya işəgötürən qanunla müəyyən edilmiş qaydalara əməl etməyibsə, işçi məhkəməyə müraciət edərək hüquqlarının bərpasını tələb edə bilər.
Əmək Məcəlləsinin 300-cü maddəsində nəzərdə tutulan hallarda məhkəmə işçinin əvvəlki vəzifəsinə bərpası və məcburi işburaxma müddəti üçün əməkhaqqının ödənilməsi barədə qərar qəbul edə bilər. İşin hallarından asılı olaraq digər maddi tələblər də irəli sürülə bilər.
İşə bərpa tələbi ilə bağlı mübahisədə xitam əmrinin məzmunu, işəgötürənin təqdim etdiyi əsaslar, işçinin izahatları və digər sübutlar əhəmiyyət daşıyır.
3. Ödənilməmiş əməkhaqqı və son haqq-hesab
Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi işəgötürəni işçiyə olan ödəniş öhdəliklərindən azad etmir.
Əmək Məcəlləsinin 83-cü maddəsinin müvafiq müddəalarına əsasən, son haqq-hesaba işçiyə ödənilməli əməkhaqqı, istifadə edilməmiş əmək məzuniyyətinə görə kompensasiya və digər ödənilməli məbləğlər daxil ola bilər. Qanunvericiliyin müəyyən etdiyi qaydaya əsasən, son haqq-hesab sonuncu iş günü aparılmalıdır.
İşçi aşağıdakı ödənişləri yoxlamalıdır:
Son işlədiyi dövrə görə hesablanmış əməkhaqqı;
İstifadə edilməmiş əmək məzuniyyətinə görə kompensasiya;
Ödənilməmiş əlavə iş və digər əmək ödənişləri;
Qanuni əsas olduqda, işdənçıxarma müavinəti;
Məhkəmə tərəfindən təmin edilə bilən digər pul tələbləri.
Hər bir ödənişin tələb edilə bilməsi onun hüquqi əsasından, işçinin əmək münasibətlərinin xüsusiyyətlərindən və mövcud sənədlərdən asılıdır.
4. Hansı sənədlər sübut kimi istifadə edilə bilər?
Əmək mübahisəsində sənədlərin qorunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mümkün qədər aşağıdakı materialları toplamaq məqsədəuyğundur:
Əmək müqaviləsi və ona edilmiş dəyişikliklər;
İşdən çıxarılma əmri və ya elektron kabinetə göndərilmiş məlumat;
Əməkhaqqı hesablamaları və haqq-hesab sənədləri;
Bank hesabından çıxarışlar;
İş vaxtı tabeli, növbə cədvəlləri və işə davamiyyəti göstərən sənədlər;
Məzuniyyət barədə məlumatlar;
İşəgötürənlə yazışmalar, elektron məktublar və digər qanuni yolla əldə edilmiş sübutlar;
İşəgötürənə ünvanlanmış yazılı müraciətlər və verilmiş cavablar.
Sənədlər işəgötürəndə olduqda, onların surətlərinin qanuni qaydada əldə edilməsi üçün yazılı müraciət etmək də faydalı ola bilər.
5. Hara müraciət etmək olar?
İşçi vəziyyətdən asılı olaraq işəgötürənə yazılı tələb göndərə, əmək qanunvericiliyinə nəzarət edən səlahiyyətli orqana müraciət edə və ya məhkəmə müdafiəsi yolunu seçə bilər.
Fərdi əmək mübahisələri üzrə məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl qanunvericiliyin tələb etdiyi hallarda ilkin mediasiya sessiyasında iştirak məsələsi də nəzərə alınmalıdır.
Əmək Məcəlləsinin 296-cı maddəsi xüsusi iddia müddətləri müəyyən edir:
İşə bərpa kimi bir sıra tələblər üzrə, ümumi qayda olaraq, hüquq pozuntusunun aşkar edildiyi gündən 1 təqvim ayı ərzində məhkəməyə müraciət edilməlidir.
Pul və digər əmlak tələbləri üzrə, ümumi qayda olaraq, 1 il müddət nəzərdə tutulur.
Qanunda göstərilən müəyyən hallarda başqa müraciət müddətləri tətbiq oluna bilər.
Müddətin başlanğıcı və konkret mübahisəyə hansı müddətin tətbiq olunması işin hallarından asılıdır. Üzrlü səbəblərdən buraxılmış müddətin bərpası məsələsi də qanunun şərtləri çərçivəsində qiymətləndirilə bilər.
Nəticə
Qanunsuz işdən çıxarılma və ödənilməmiş əməkhaqqı ilə bağlı mübahisələrdə vaxtında hərəkət etmək, sənədləri qorumaq və tələbləri düzgün müəyyənləşdirmək vacibdir. İşə bərpa, əməkhaqqının tutulması, məzuniyyət kompensasiyası və digər tələblərin hüquqi əsasları ayrıca araşdırılmalıdır.
Avukat.az əmək sənədlərinin, işdən çıxarılma əmrinin və mümkün hüquqi tələblərin təhlilinə dəstək verir.
Veb-sayt: www.avukat.az
Əlaqə: +994 50 285 68 28
Qeyd: Bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır və fərdi hüquqi məsləhəti əvəz etmir.