Mənəvi zərərə görə kompensasiyanın məbləği zərərçəkmiş şəxsin yaşadığı sarsıntı və iztirabların xarakteri, pozulmuş hüququn növü və hadisənin konkret halları nəzərə alınmaqla müəyyən edilməlidir. Bu məbləğin hesablanması üçün bütün işlərə tətbiq edilən vahid pul standartı yoxdur.

1. Ədalətlilik və mütənasiblik

Qərarın 7.1–7.4-cü bəndlərinə görə məhkəmə təzminatın həcmini müəyyən edərkən pozuntunun nəticələrinə, zərərçəkmişin keçirdiyi mənəvi sarsıntıya və işin digər əhəmiyyətli hallarına əsaslanmalıdır.

Məhkəmə qərarında müəyyən etdiyi məbləği kifayət qədər əsaslandırmalıdır. Təzminat pozuntunun nəticələrinə uyğun olmalı, zərərçəkmişə real kompensasiya verməli və əhəmiyyətsiz məbləğlə məhdudlaşmamalıdır.

2. Zərərçəkmiş şəxsin fərdi xüsusiyyətləri

Zərərçəkmişin yaşı, fiziki və psixoloji dözümlülüyü, nüfuzu, həyat tərzi, sosial və maddi vəziyyəti, habelə hadisədən əvvəl və sonra davranışı nəzərə alına bilər.

Məsələn, şəxsin sağlamlığına vurulmuş zərər uzunmüddətli müalicə, əmək qabiliyyətinin itirilməsi və ya əvvəlki həyat tərzinə qayıtmaq imkanının məhdudlaşması ilə nəticələnibsə, bu hallar mənəvi zərərin qiymətləndirilməsində əhəmiyyətli ola bilər.

3. Pozuntunun xarakteri və nəticələri

Məhkəmə pozulmuş hüququn növünü, əməlin ağırlığını, törədilmə üsulunu, niyyəti və təqsirin formasını qiymətləndirməlidir.

Məsələn, şəxsin şəxsi məlumatlarının geniş auditoriyaya yayılması ilə məlumatın məhdud sayda şəxsə çatması eyni təsirə malik olmaya bilər. Eyni qaydada, sağlamlığa zərər vurulması ilə yanaşı şəxsin ləyaqətinin də alçaldılması mənəvi zərərin həcminə təsir göstərə bilər.

4. Təzminat maddi zərərin məbləğinə bərabər tutulmur

Qərarın 7.5-ci bəndinə əsasən, mənəvi təzminatın məbləği maddi zərərin həcmi, məhsulun və ya xidmətin qiyməti, yaxud cərimənin məbləği əsasında avtomatik müəyyən edilə bilməz.

Mənəvi təzminatın məqsədi konkret şəxsin yaşadığı mənəvi sarsıntı və iztirabları kompensasiya etməkdir. Buna görə də maddi zərərin məbləği ilə mənəvi təzminat arasında mütləq riyazi uyğunluq tələb olunmur.

5. Praktik nümunə

Tutaq ki, şəxsin barəsində təhqiramiz və həqiqətə uyğun olmayan məlumat internetdə yayımlanıb. Məhkəmə təzminatın məbləğini müəyyən edərkən yalnız paylaşımın mövcudluğunu deyil, məlumatın məzmununu, yayılma müddətini, auditoriyanın miqyasını, şəxsin nüfuzuna təsirini və onun keçirdiyi sarsıntının ağırlığını da qiymətləndirməlidir.

İddiaçı tələb etdiyi məbləği göstərməli və tələbin əsaslarını izah etməlidir. Məhkəmə isə məbləği işin hallarına uyğun əsaslandırmalıdır. Qərara əsasən, məhkəmə iddiaçının tələb etdiyi həddən artıq təzminat müəyyən edə bilməz.

Nəticə

Mənəvi təzminatın həcmi formal hesablama ilə deyil, konkret hüquq pozuntusunun nəticələrinin hərtərəfli qiymətləndirilməsi ilə müəyyən edilir. Ədalətlilik, mütənasiblik və qərarın əsaslandırılması bu prosesin əsas prinsipləridir.

Hüquqi mənbə: Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2025-ci il tarixli, 20 nömrəli Qərarı, 7.1–7.29-cu bəndlər.

Bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və fərdi hüquqi məsləhəti əvəz etmir.