Konsiqnasiya anbarı nədir?

Müasir ticarət münasibətlərində istehsalçılar və idxalçılar mallarını bazara daha operativ çatdırmaq üçün onları əvvəlcədən satış bölgələrində yerləşən anbarlarda saxlayırlar. Bu sistem konsiqnasiya anbarı adlanır.

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 837–841-ci maddələrinə əsasən, konsiqnasiya anbarı haqqında müqavilə sahibkara (tapşırana) mallarını müstəqil sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan digər şəxsin (tacirin) anbarında saxlamaq və həmin malların sonradan müştərilərə satılmasını təşkil etmək imkanı verir.

Konsiqnasiya anbarının əsas xüsusiyyəti

Adi anbar müqaviləsindən fərqli olaraq, konsiqnasiya münasibətlərində tacir yalnız malları saxlamır.

Qanunda və müqavilədə nəzərdə tutulmuş hallarda tacir:

• malları saxlayır;
• onların qorunmasını təmin edir;
• öz adi ticarət fəaliyyəti çərçivəsində həmin malları müştərilərə sata bilir.

Bu xüsusiyyət konsiqnasiya müqaviləsini klassik saxlama müqaviləsindən fərqləndirən əsas cəhətdir.

Konsiqnasiya malları kimə məxsus olur?

Konsiqnasiya müqaviləsində mallar tacirin anbarında saxlanılsa da, onlar avtomatik olaraq tacirin mülkiyyətinə keçmir.

Tacir həmin malları:

• ayrıca saxlamalı;
• digər mallardan fərqləndirməli;
• tapşıranın mülkiyyəti kimi eyniləşdirməlidir.

Bu qayda malların mülkiyyət hüququnun qorunmasına xidmət edir.

Tacirin əsas vəzifələri

Mülki Məcəlləyə əsasən tacir aşağıdakı vəzifələri daşıyır:

✔ konsiqnasiya mallarını ayrıca saxlamaq;

✔ malların tamlığını və vəziyyətini yoxlamaq;

✔ görünən qüsurlar barədə dərhal tapşırana məlumat vermək;

✔ sonradan aşkar olunan gizli qüsurları da dərhal bildirmək;

✔ zərurət yarandıqda tapşıranın hüquqlarını ekspeditor, daşıyıcı və sığorta şirkəti qarşısında qorumaq.

Tacir bu vəzifələri yerinə yetirməzsə, qanun onun malları qüsursuz qəbul etdiyini ehtimal edir.

Malların sığortası

Qanun tacirə əlavə hüquq verir.

Tacir:

• malları oğurluqdan;
• yanğından;
• üçüncü şəxslərin vurduğu zərərdən

sığorta etdirə bilər.

Əgər tapşıran bunu tələb edərsə, tacir malları onun hesabına sığorta etdirməyə borcludur.

Tacir malları sata bilərmi?

Bəli.

Konsiqnasiya müqaviləsinin əsas məqsədlərindən biri də budur.

Tacir müqavilənin qüvvədə olduğu müddətdə öz adi ticarət fəaliyyəti çərçivəsində konsiqnasiya mallarını müştərilərinə sata bilər.

Belə satış baş verdiyi andan etibarən tərəflər arasında həmin mallara münasibətdə alğı-satqı müqaviləsinin hüquqi nəticələri yaranır.

Tapşıran malları geri tələb edə bilərmi?

Bəli.

Qanuna görə tapşıran istənilən vaxt tacirin malları satmaq səlahiyyətini ləğv edə bilər.

Lakin bununla yanaşı o, konsiqnasiya mallarını dərhal geri qəbul etməyə hazır olmalıdır.

Bu qayda tərəflərin maraqlarının balanslaşdırılmasına xidmət edir.

Konsiqnasiya anbarında saxlama haqqı necə müəyyən edilir?

Mülki Məcəllənin 841-ci maddəsinə əsasən maraqlı bir qayda mövcuddur.

Əgər tərəflər ayrıca razılığa gəlməyiblərsə, tacirə konsiqnasiya mallarının saxlanmasına görə ayrıca saxlama haqqı ödənilmir.

Tacirin iqtisadi marağı əsasən malların satışından əldə etdiyi gəlirlə təmin olunur.

Praktiki nümunə №1

Hadisə

Elektronika istehsalçısı Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən distribütorun anbarına 500 televizor yerləşdirir.

Müqaviləyə əsasən distribütor malları öz mağazalarında sata bilər.

Satılan malların dəyəri aylıq olaraq istehsalçıya ödənilir.

Hüquqi qiymətləndirmə

Bu münasibət konsiqnasiya anbarı haqqında müqavilə hesab olunur.

Distribütor malları öz mülkiyyəti kimi deyil, konsiqnasiya malları kimi saxlayır və yalnız müqavilədə nəzərdə tutulmuş qaydada sata bilər.

Praktiki nümunə №2

Hadisə

Tacir anbara qəbul etdiyi tekstil məhsullarını yoxlamadan qəbul edir.

Bir həftə sonra malların bir hissəsinin zədələndiyi məlum olur.

Tacir əvvəlcədən heç bir irad bildirməyib.

Hüquqi qiymətləndirmə

Qanuna əsasən tacir malları qəbul edərkən görünən qüsurları yoxlamalı idi.

Əgər bunu etməyibsə, malları qüsursuz qəbul etdiyi ehtimal edilir və sonradan həmin qüsurlara istinad etməsi çətinləşə bilər.

Praktikada ən çox rast gəlinən mübahisələr

Konsiqnasiya müqavilələri üzrə ən çox rast gəlinən mübahisələr bunlardır:

• satılmış malların dəyərinin vaxtında ödənilməməsi;
• malların qarışdırılması;
• malların zədələnməsi;
• malların sığortalanmaması;
• satış hesabatlarının düzgün təqdim edilməməsi;
• malların geri qaytarılması zamanı çatışmazlıqlar.

Bu risklərin qarşısını almaq üçün müqavilədə tərəflərin hüquq və öhdəlikləri ətraflı şəkildə müəyyən edilməlidir.

Vəkilin tövsiyəsi

Konsiqnasiya müqaviləsi bağlanarkən aşağıdakı məsələlərin yazılı şəkildə razılaşdırılması tövsiyə olunur:

• malların tam siyahısı;
• satış qiymətləri;
• komissiya və ya gəlir bölgüsü;
• hesabatların təqdim edilmə müddəti;
• malların sığortalanması;
• malların geri qaytarılması qaydası;
• inventarlaşdırma proseduru;
• məsuliyyət və mübahisələrin həlli mexanizmi.

Peşəkar hazırlanmış konsiqnasiya müqaviləsi həm istehsalçını, həm də distribütoru hüquqi risklərdən qoruyur.

Nəticə

Konsiqnasiya anbarı müasir ticarət və logistika sisteminin mühüm institutlarından biridir. Bu model istehsalçıların bazara daha çevik çıxışını təmin etməklə yanaşı, distribütorlara da malları əvvəlcədən əldə etmədən satış imkanı yaradır.

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 837–841-ci maddələri bu münasibətləri ətraflı tənzimləyərək tərəflərin hüquqlarının və kommersiya dövriyyəsinin etibarlılığının qorunmasına xidmət edir.