Komissiya müqaviləsi nədir?

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 808–821-ci maddələri komissiya müqaviləsinin bağlanması, tərəflərin hüquq və vəzifələri, komisyon haqqı, məsuliyyət, təminat hüququ və müqaviləyə xitam verilməsi qaydalarını müəyyən edir.

Komissiya müqaviləsinə əsasən bir tərəf – komisyonçu, digər tərəfin – komitentin tapşırığı ilə öz adından, lakin komitentin hesabına bir və ya bir neçə əqd bağlamağı öhdəsinə götürür.

Bu müqavilənin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, üçüncü şəxs qarşısında hüquq və öhdəliklər komisyonçuda yaranır, iqtisadi nəticə isə komitentə məxsus olur.

Komissiya müqaviləsinin əsas xüsusiyyətləri

Komissiya müqaviləsi aşağıdakı xüsusiyyətlərlə fərqlənir:

• komisyonçu öz adından çıxış edir;
• əməliyyat komitentin hesabına aparılır;
• komisyonçu xidmətinə görə komisyon haqqı alır;
• bağlanan əqdin iqtisadi nəticəsi komitentə məxsus olur;
• komisyonçu komitentin maraqlarını vicdanla qorumalıdır.

Bu müqavilə xüsusilə aşağıdakı sahələrdə geniş istifadə olunur:

• avtomobil satışı;
• daşınmaz əmlak əməliyyatları;
• ixrac və idxal fəaliyyəti;
• sənaye avadanlıqlarının satışı;
• sənət əsərlərinin hərracı;
• elektron ticarət platformaları.

Komisyonçunun əsas vəzifələri

Mülki Məcəlləyə əsasən komisyonçu aşağıdakı vəzifələri daşıyır:

1. Komitentin maraqlarını qorumaq

Komisyonçu ona verilmiş tapşırığı vicdanla yerinə yetirməli, komitentin mənafeyinə uyğun hərəkət etməlidir.

2. Etibarlı şəxslərlə müqavilə bağlamaq

Komisyonçu əqdləri yalnız etibarlı üçüncü şəxslərlə bağlamalıdır.

Komitentin razılığı olmadan alıcılara və ya digər şəxslərə kredit verilməsi qanunla yolverilməz hesab edilir.

3. Məlumat vermək

Komisyonçu:

• görülən işlər barədə,
• bağlanmış müqavilələr barədə,
• satışın gedişi barədə

komitentə mütəmadi məlumat verməlidir.

4. Məxfiliyi qorumaq

Komitentin razılığı olmadan onun şəxsiyyəti üçüncü şəxslərə açıqlana bilməz.

Komitentin hüquqları

Komitent:

✔ qiymət limiti müəyyən edə bilər;

✔ satış şərtlərini müəyyənləşdirə bilər;

✔ komisyonçunun hesabatını tələb edə bilər;

✔ göstərişlərə zidd bağlanmış müqavilədən imtina edə bilər;

✔ müqaviləni qanunda nəzərdə tutulan qaydada ləğv edə bilər.

Komisyon haqqı

Komisyonçunun əsas gəliri komisyon muzdu hesab olunur.

Bu haqq aşağıdakı hallarda ödənilir:

• əqd uğurla icra olunarsa;
• yaxud əqdin icra edilməməsində komitent məsuliyyət daşıyarsa.

Əgər müqavilədə komisyon haqqının məbləği göstərilməyibsə, həmin məbləğ yerli işgüzar adətlərə uyğun müəyyən edilir.

Bundan əlavə, komisyonçu zəruri və əsaslandırılmış xərclərinin də ödənilməsini tələb edə bilər.

Komisyonçunun məsuliyyəti

Komisyonçu:

• saxladığı malların itməsinə;
• zədələnməsinə;
• lazımi qaydada mühafizə edilməməsinə görə

qarşısıalınmaz qüvvə istisna olmaqla məsuliyyət daşıyır.

Əgər komisyonçu ayrıca öhdəlik götürmüşdürsə, üçüncü şəxsin müqaviləni icra etməməsinə görə də məsuliyyət daşıya bilər.

Belə halda ona əlavə komisyon haqqı ödənilir.

Təminat (Girov) hüququ

Mülki Məcəllənin 820-ci maddəsinə əsasən komisyonçu:

• komitentdən alacağı yaranarsa;
• özündə olan komisyon malları üzərində qanuni girov hüququ əldə edə bilər.

Bu norma komisyonçunun maliyyə maraqlarının qorunmasına xidmət edir.

Müqaviləyə xitam

Komissiya müqaviləsinə aşağıdakı hallarda xitam verilir:

• komisyonçunun vəfatı;
• tərəflərin qarşılıqlı razılığı;
• tərəflərdən birinin müqaviləni ləğv etməsi.

Əgər müqaviləni komitent ləğv edirsə, komisyonçunun çəkdiyi zəruri xərclər ödənilməlidir.

Praktiki nümunə

Hadisə

"A" MMC xaricdən idxal etdiyi sənaye avadanlıqlarının satışını artırmaq məqsədilə "B" MMC ilə komissiya müqaviləsi bağlayır.

Müqaviləyə əsasən:

• "B" MMC avadanlıqları öz adından satır;
• bütün satışlar "A" MMC-nin hesabına aparılır;
• satışdan əldə olunan məbləğ "A" MMC-yə köçürülür;
• "B" MMC satış məbləğinin 7%-i həcmində komisyon haqqı alır.

Satış həyata keçirilir.

Alıcı ödənişi tam ödəyir.

"B" MMC müqaviləyə uyğun olaraq:

• satış barədə hesabat təqdim edir;
• ödənişi komitentə köçürür;
• yalnız 7% komisyon haqqını özündə saxlayır.

Bu halda Mülki Məcəllənin 808–821-ci maddələrinin tələbləri tam yerinə yetirilmiş hesab olunur.

Lakin əgər "B" MMC komitentin razılığı olmadan məhsulu müəyyən edilmiş minimum qiymətdən aşağı satarsa və bunun nəticəsində zərər yaranarsa, komitent həmin əqdi qəbul etməmək və dəymiş zərərin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik ola bilər.

Praktiki tövsiyələr

Komissiya müqaviləsi bağlanarkən aşağıdakı məsələlərin yazılı şəkildə müəyyənləşdirilməsi tövsiyə olunur:

• müqavilənin predmeti;
• komisyon haqqının məbləği;
• minimum və maksimum satış qiymətləri;
• hesabatların təqdim edilmə müddəti;
• ödəniş qaydası;
• xərclərin ödənilməsi;
• məsuliyyət;
• müqaviləyə xitam şərtləri;
• mübahisələrin həlli qaydası.

Nəticə

Komissiya müqaviləsi sahibkarlıq fəaliyyətində geniş istifadə olunan hüquqi mexanizmlərdən biridir. Bu müqavilə vasitəsilə sahibkar öz adından deyil, peşəkar vasitəçinin adı ilə bazarda fəaliyyət göstərə bilir.

Lakin hüquqi risklərin qarşısının alınması üçün müqavilənin Mülki Məcəllənin 808–821-ci maddələrinin tələblərinə uyğun hazırlanması, tərəflərin hüquq və vəzifələrinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi, hesabatlılıq və məsuliyyət mexanizmlərinin düzgün tənzimlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Peşəkar hazırlanmış komissiya müqaviləsi tərəflər arasında etibarlı əməkdaşlığın və hüquqi təhlükəsizliyin əsas təminatlarından biridir.

Qeyd: Məqalə Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 808–821-ci maddələri əsasında hazırlanmışdır və ümumi hüquqi məlumat xarakteri daşıyır.

#AvukatAZ #KomissiyaMüqaviləsi #Vəkil #KommersiyaHüququ #MüqaviləHüququ #Biznes #Hüquq #CommercialLaw #LegalServices #Azərbaycan