İnzibati mübahisələr üzrə düzgün məhkəməyə müraciət edilməsi hüquqların müdafiəsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki aidiyyət qaydalarının pozulması işin başqa məhkəməyə göndərilməsi, prosesin uzanması və əlavə vaxt itkisi ilə nəticələnə bilər.
İnzibati Prosessual Məcəllənin 8-ci maddəsi inzibati mübahisələr üzrə məhkəmə aidiyyətinin müəyyən edilməsini tənzimləyir.
Daşınmaz əmlak və ərazi ilə bağlı mübahisələr
Daşınmaz əmlak və ya müəyyən ərazi ilə bağlı hüquq münasibətlərindən yaranan inzibati mübahisələrə həmin əmlakın və ya ərazinin aid olduğu yerin məhkəməsi baxır.
Bu qayda xüsusilə:
- torpaq mübahisələri,
- tikinti icazələri,
- yaşayış sahələri ilə bağlı inzibati aktlar,
- ərazi planlaşdırılması məsələləri üzrə tətbiq olunur.
Mübahisələndirmə haqqında iddialar
İnzibati aktın ləğvi və ya etibarsız sayılması ilə bağlı iddialar, bir qayda olaraq, həmin aktı qəbul etmiş inzibati orqanın yerləşdiyi yerin məhkəməsində qaldırılır.
Lakin inzibati orqanın səlahiyyəti bir neçə məhkəmənin yurisdiksiyasına aid olan əraziləri əhatə etdikdə, işə hüquqlarına müdaxilə edilən şəxsin:
- yaşayış yerinin,
- yaxud olduğu yerin məhkəməsi baxır.
Bu qayda məcburetmə və öhdəliyin icrası haqqında iddialara da şamil edilir.
Dövlət qulluqçuları və xidməti münasibətlərdən yaranan mübahisələr
Hakimlər, dövlət qulluqçuları və hərbi qulluqçularla bağlı xidməti hüquq münasibətlərindən yaranan mübahisələr üzrə aidiyyət aşağıdakı ardıcıllıqla müəyyən edilir:
- xidməti yaşayış sahəsinin olduğu yer,
- yaşayış yeri,
- ilkin inzibati aktı qəbul etmiş orqanın yerləşdiyi yer.
Digər inzibati mübahisələr
Qanunda ayrıca qayda nəzərdə tutulmayan hallarda iddialara:
- cavabdehin yerləşdiyi yerin,
- yaşayış yerinin,
- olduğu yerin,
- yaxud sonuncu məlum yaşayış yerinin məhkəməsi tərəfindən baxılır.
Məhkəmə aidiyyətini özü müəyyən edə bilər
Əgər iş yanlış məhkəməyə təqdim olunubsa, məhkəmə tərəfləri dinlədikdən sonra xidməti vəzifəsinə görə aidiyyəti müəyyən edir və işi səlahiyyətli məhkəməyə göndərir.
Bu zaman məhkəmə əsaslandırılmış qərardad qəbul edir.
Aidiyyətlə bağlı qərardaddan şikayət
Aidiyyət barədə qəbul edilmiş qərardaddan onun təqdim olunduğu vaxtdan 10 gün müddətində yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər.
Qərardad qanuni qüvvəyə mindikdən sonra isə həmin qərar, qanunda nəzərdə tutulan istisnalar xaric, işi qəbul edən məhkəmə üçün məcburi hesab olunur.
Nəticə
İnzibati məhkəmə icraatında aidiyyət qaydaları yalnız texniki prosedur məsələsi deyil. Düzgün məhkəmənin seçilməsi:
- işin operativ baxılması,
- prosessual hüquqların effektiv müdafiəsi,
- əlavə vaxt və resurs itkisinin qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu səbəbdən inzibati iddia hazırlanarkən ilk hüquqi qiymətləndirmələrdən biri məhz məhkəmə aidiyyətinin düzgün müəyyən edilməsidir.