Azərbaycan Respublikası Gömrük Məcəlləsinin 82-ci maddəsi malların və nəqliyyat vasitələrinin gömrük nəzarətindən keçirilməsini, 84-cü maddəsi isə müəyyən hallarda gömrük nəzarətinin bəzi formalarından azad edilməni tənzimləyir.
1. Malları idxal və ixrac etmək hüququnuz varmı?
Gömrük Məcəlləsinin 82.1-ci maddəsinə əsasən, bütün şəxslər malları Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada və bərabər əsaslarla gömrük ərazisinə gətirmək və bu ərazidən aparmaq hüququna malikdirlər.
82.2-ci maddəyə görə, Məcəllədə nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, heç kim bu hüquqdan məhrum edilə və ya hüququ məhdudlaşdırıla bilməz.
Bununla yanaşı, 82.3-cü maddə müəyyən edir ki, gömrük ərazisinə gətirilən və oradan aparılan mallar və nəqliyyat vasitələri, gömrük rüsumları və vergilərin tutulma obyekti olub-olmamasından asılı olmayaraq, bir qayda olaraq gömrük nəzarətindən keçməlidir.
Deməli, malların idxal və ixrac hüququ mövcuddur, lakin bu hüquq gömrük qanunvericiliyinin tələblərinə riayət edilməklə həyata keçirilməlidir.
2. Gömrük məhdudiyyəti tətbiq edilərkən hansı məlumatları bilməlisiniz?
Gömrük Məcəlləsinin 82.5-ci maddəsinə əsasən, gömrük sərhəd buraxılış məntəqələrində gətirilməsi və ya aparılması qadağan edilmiş, yaxud məhdudlaşdırılmış malların siyahıları hər kəs üçün görünən lövhələrdə yerləşdirilməlidir.
Həmin siyahılarda məhdudiyyətin əsasını təşkil edən qanunun və ya digər normativ hüquqi aktın adı, qəbul edilmə tarixi və müvafiq maddəsi və ya bəndi göstərilməlidir.
Daha mühüm məqam isə 82.6-cı maddədə nəzərdə tutulub: həmin siyahılarda göstərilən mallara məhdudiyyət qoyulduqda, vəzifəli şəxs malları sərhəddən keçirən şəxsə müvafiq normativ hüquqi aktın adını, maddəsini və qəbul edilmə tarixini əks etdirən aktın surətini verməlidir.
Bu səbəbdən, malınızın keçirilməsinə məhdudiyyət tətbiq edilərsə, qərarın hansı hüquqi normaya əsaslandığını dəqiqləşdirmək və müvafiq aktın surətini tələb etmək məqsədəuyğundur.
3. Siyahıda nəzərdə tutulmayan mala məhdudiyyət qoyula bilərmi?
Məcəllənin 82.7-ci maddəsi xüsusi qayda müəyyən edir: 82.5-ci maddədə göstərilən siyahılarda nəzərdə tutulmayan malların gətirilməsinə və ya aparılmasına məhdudiyyət qoyan vəzifəli şəxslər cinayət və ya inzibati məsuliyyətə cəlb edilirlər.
Bu müddəa məhdudiyyətlərin hüquqi əsasının əhəmiyyətini göstərir. Lakin konkret malın hansı siyahıya və ya başqa normativ hüquqi tələbə aid olduğunu müəyyənləşdirmək üçün tətbiq olunan aktın tam mətnini araşdırmaq lazımdır.
4. Gömrük nəzarətindən azad olunmaq bütün öhdəlikləri aradan qaldırırmı?
Xeyr. Gömrük Məcəlləsinin 82.8-ci maddəsinə görə, gömrük nəzarətinin müəyyən formalarının tətbiq edilməməsi və ya həmin formalardan azad edilmə şəxsi gömrük qanunvericiliyinə, digər normativ hüquqi aktlara və beynəlxalq müqavilələrə riayət etmək vəzifəsindən azad etmir.
Məcəllənin 84-cü maddəsi müəyyən şəxslərin şəxsi baqajı və beynəlxalq müqavilələrlə bağlı bəzi azadolmaları nəzərdə tutur. Bu güzəştlər ümumi qayda deyil, konkret şərtlər əsasında tətbiq edilən istisnalardır.
5. Gömrük nəzarəti zamanı mallar necə eyniləşdirilir?
Məcəllənin 87-ci maddəsinə əsasən, gömrük nəzarətində olan mallar və nəqliyyat vasitələri müxtəlif vasitələrlə eyniləşdirilə bilər. Bunlara plomblar, nişanlama, markalama, möhürlər, fotoşəkillər, təsvirlər, çertyojlar, sənədlər və nümunələr daxildir.
88-ci maddə isə gömrük nəzarəti altında olan malların və nəqliyyat vasitələrinin inventarlaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Bu prosedurlar malların identifikasiyası və nəzarətinin təmin edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Nəticə: Məhdudiyyətin hüquqi əsasını yoxlayın
Gömrükdə malın saxlanılması və ya idxal-ixracına məhdudiyyət qoyulması zamanı aşağıdakıları dəqiqləşdirin:
Məhdudiyyətin konkret hüquqi əsası hansıdır?
Hansı normativ hüquqi aktın hansı maddəsi tətbiq olunur?
Məhdudiyyət barədə aktın surəti təqdim edilibmi?
Malın eyniləşdirilməsi və yoxlanılması düzgün sənədləşdirilibmi?
Qərardan şikayət və ya başqa hüquqi müdafiə vasitəsi mümkündürmü?
Avukat.az — gömrük, inzibati və kommersiya hüququ üzrə hüquqi məlumat və dəstək.
Əlaqə: www.avukat.az
| +994 50 285 68 28
Qeyd: Məqalə təqdim edilmiş Gömrük Məcəlləsinin 82, 84, 87 və 88-ci maddələri əsasında maarifləndirmə məqsədilə hazırlanıb. Konkret mal üzrə məhdudiyyətin qanuniliyini qiymətləndirmək üçün müvafiq normativ hüquqi aktların qüvvədə olan tam mətni araşdırılmalıdır.