İnzibati praktika və etimad
Qanuna əsasən, inzibati orqanlar mövcud inzibati praktikaya uyğun hərəkət etməyə borcludurlar. Əgər dövlət orqanı uzun müddət müəyyən məsələlər üzrə eyni qaydada qərarlar qəbul etmişdirsə, şəxslər həmin praktikanın davam edəcəyinə etibar edə bilərlər.
İnzibati praktikanın dəyişdirilməsi yalnız ictimai maraqların tələb etdiyi hallarda mümkündür. Yeni praktika davamlı və ümumi xarakter daşımalıdır. Bu yanaşma dövlət idarəçiliyində sabitliyin və proqnozlaşdırıla bilmənin təmin edilməsinə xidmət edir.
Yazılı vədlər və təminatlar
İnzibati orqanların müəyyən inzibati aktın qəbul ediləcəyi və ya edilməyəcəyi barədə verdiyi vədlər və bəyanatlar yalnız yazılı formada olduqda hüquqi əhəmiyyət kəsb edir. Şəxslər belə yazılı təminatlara əsaslanaraq müəyyən hərəkətlər etdikdə, onların etimadı qanunla qorunur.
Məsələn, dövlət orqanının yazılı məktubu əsasında sahibkar investisiya yatırmış və ya tikinti işlərinə başlamışdırsa, sonradan həmin təminatın əsassız dəyişdirilməsi etimad hüququnun pozulmasına səbəb ola bilər.
Etimad hüququnun sərhədləri
Etimad hüququ mütləq xarakter daşımır. Qanunun 13.5-ci maddəsinə əsasən, etimad qanunsuz hərəkətlərə əsaslana bilməz.
Şəxs aşağıdakı hallarda etimad hüququna istinad edə bilməz:
- Rüşvət, aldatma və ya hədə-qorxu yolu ilə inzibati akt əldə etdikdə;
- Saxta və ya təhrif olunmuş sənədlər təqdim etdikdə;
- İnzibati aktın qanunsuz olduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu halda.
Belə hallarda inzibati akt ləğv edilə və yaranmış hüquqi nəticələr aradan qaldırıla bilər.
Qanunsuz inzibati aktların ləğvi və etimadın qorunması
İnzibati akt qanunsuz olsa belə, bəzi hallarda onun ləğv edilməsinə yol verilmir. Əgər şəxs həmin aktın qanuni olduğuna inanaraq hərəkət etmiş, pul vəsaiti xərcləmiş və ya əmlakdan istifadə etmişdirsə, onun etimadı qanunla qoruna bilər.
Bu qayda xüsusilə sahibkarlıq fəaliyyəti, tikinti, torpaq münasibətləri və sosial təminat sahələrində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Kompensasiya hüququ
İctimai və ya dövlət maraqları səbəbindən etimad əsasında verilmiş inzibati akt sonradan ləğv edilərsə, maraqlı şəxsə vurulmuş real maddi ziyana görə kompensasiya ödənilə bilər.
Kompensasiya hüququ hüquqi müəyyənliyin və vətəndaşların dövlətə olan inamının qorunmasının vacib mexanizmlərindən biridir.
Nəticə
Etimad hüququnun qorunması prinsipi dövlət-vətəndaş münasibətlərində sabitliyin, hüquqi müəyyənliyin və ədalətin təmin edilməsinə xidmət edir. Dövlət orqanlarının qərarlarına etibar edən şəxslərin qanuni maraqlarının qorunması hüquqi dövlətin əsas elementlərindən hesab olunur. Bu prinsip həm vətəndaşların, həm də sahibkarların hüquqlarının müdafiəsində mühüm rol oynayır.
Mənbə: Azərbaycan Respublikasının “İnzibati icraat haqqında” Qanunu, maddələr 13, 63, 67, 68 və 69.