Due Diligence (Hüquqi Audit) nədir?

Due Diligence (Hüquq Auditi) – hər hansı şirkətin, layihənin, daşınmaz əmlakın və ya investisiya obyektinin hüquqi vəziyyətinin hərtərəfli araşdırılması və mümkün hüquqi risklərin əvvəlcədən müəyyən edilməsidir.

Bu prosesin əsas məqsədi gələcək alıcıya, investora və ya tərəfdaşa obyektin hüquqi statusu barədə tam və obyektiv məlumat təqdim etmək, potensial riskləri müəyyən etmək və qərar qəbulunu hüquqi baxımdan əsaslandırmaqdır.

Sadə ifadə ilə desək, Due Diligence "satın almadan və ya investisiya etmədən əvvəl hüquqi yoxlama" deməkdir.

Hüquq auditi hansı hallarda aparılır?

Due Diligence xidməti aşağıdakı hallarda xüsusilə vacib hesab olunur:

• şirkətin alınması və ya satılması;
• səhmlərin və ya payların əldə edilməsi;
• investorların layihəyə cəlb olunması;
• daşınmaz əmlakın alınması;
• iri məbləğli kommersiya müqavilələrinin bağlanması;
• bank və maliyyə təşkilatlarından kredit alınması;
• birgə müəssisələrin (Joint Venture) yaradılması;
• beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıqdan əvvəl;
• birləşmə və qoşulma (M&A) əməliyyatlarında.

Hüquq auditi zamanı hansı məsələlər araşdırılır?

Peşəkar hüquq auditi zamanı adətən aşağıdakı istiqamətlər yoxlanılır.

1. Korporativ sənədlər

Araşdırılır:

• təsis sənədləri;
• nizamnamə;
• dövlət qeydiyyatı;
• iştirakçıların qərarları;
• direktorun səlahiyyətləri;
• səhmdar və iştirakçı strukturu.

2. Müqavilələr

Yoxlanılır:

• əsas kommersiya müqavilələri;
• icarə müqavilələri;
• kredit müqavilələri;
• təchizat müqavilələri;
• distribütor müqavilələri;
• xidmət müqavilələri;
• zəmanətlər;
• cərimə və məsuliyyət şərtləri.

3. Məhkəmə mübahisələri

Qiymətləndirilir:

• davam edən məhkəmə işləri;
• icra sənədləri;
• arbitraj mübahisələri;
• iddia riskləri;
• potensial kompensasiya öhdəlikləri.

4. Daşınmaz əmlak

Yoxlanılır:

• mülkiyyət hüququ;
• çıxarışlar;
• ipoteka;
• həbs və qadağalar;
• servitutlar;
• icarə hüquqları.

5. Əqli mülkiyyət hüquqları

Araşdırılır:

• əmtəə nişanları;
• patentlər;
• müəllif hüquqları;
• proqram təminatı hüquqları;
• domen adları;
• lisenziya müqavilələri.

6. Əmək münasibətləri

Yoxlanılır:

• əmək müqavilələri;
• daxili qaydalar;
• bonus siyasəti;
• işçilərlə mübahisələr;
• məxfilik müqavilələri;
• rəqabət etməmə öhdəlikləri.

7. Lisenziyalar və icazələr

Qiymətləndirilir:

• fəaliyyət lisenziyaları;
• icazələr;
• sertifikatlar;
• dövlət orqanlarının tələblərinə uyğunluq.

8. Tənzimləyici uyğunluq (Compliance)

Araşdırılır:

• qanunvericiliyə uyğunluq;
• şəxsi məlumatların qorunması;
• AML/KYC prosedurları;
• antikorrupsiya siyasətləri;
• daxili nəzarət mexanizmləri.

Due Diligence nəticəsində hansı risklər aşkar edilə bilər?

Hüquqi audit zamanı aşağıdakı risklər müəyyən edilə bilər:

• etibarsız müqavilələr;
• qeyri-qanuni korporativ qərarlar;
• gizli borclar;
• məhkəmə riskləri;
• icra olunmamış öhdəliklər;
• lisenziya problemləri;
• vergi və tənzimləyici risklər;
• əqli mülkiyyət pozuntuları;
• mülkiyyət hüququ ilə bağlı problemlər;
• müqavilələrin birtərəfli ləğv edilmə ehtimalları.

Due Diligence hesabatı necə hazırlanır?

Peşəkar hüquqi auditin sonunda ətraflı Legal Due Diligence Report hazırlanır.

Bu hesabatda adətən aşağıdakılar əks olunur:

• araşdırılan sənədlərin siyahısı;
• müəyyən edilmiş hüquqi risklər;
• risklərin əhəmiyyətlilik dərəcəsi (Aşağı, Orta, Yüksək);
• hüquqi nəticələr;
• tövsiyələr;
• risklərin aradan qaldırılması yolları;
• yekun hüquqi rəy.

Belə hesabat investorlar, banklar və şirkət rəhbərliyi üçün qərarvermə prosesində mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Hüquq auditi niyə vacibdir?

Due Diligence aparılmadan bağlanan iri kommersiya əməliyyatları sonradan ciddi maliyyə və hüquqi itkilərə səbəb ola bilər.

Hüquqi audit aşağıdakı üstünlükləri təmin edir:

• hüquqi risklərin əvvəlcədən müəyyən edilməsi;
• danışıqlarda üstün mövqenin əldə olunması;
• alqı-satqı qiymətinin düzgün müəyyən edilməsi;
• gizli öhdəliklərin aşkarlanması;
• investisiyanın təhlükəsizliyinin artırılması;
• gələcək məhkəmə mübahisələrinin qarşısının alınması;
• qanunvericiliyə uyğunluğun təmin edilməsi.

Avukat.az hansı Due Diligence xidmətlərini təqdim edir?

Avukat.az tərəfindən aşağıdakı hüquq auditi xidmətləri göstərilir:

• Korporativ(Biznes-Şirkət) Due Diligence;
• Daşınmaz əmlak üzrə hüquq audit;
• Müqavilələrin hüquq auditi;
• İnvestisiya layihələrinin hüquq auditi;
• Əqli mülkiyyət üzrə Due Diligence;
• Əmək hüququ üzrə audit;

Xidmətlər nəticəsində müştəriyə beynəlxalq standartlara uyğun hazırlanmış hüquqi rəy və ətraflı Due Diligence hesabatı təqdim olunur.

Nəticə

Müasir biznes mühitində düzgün qərar qəbul etməyin əsas şərtlərindən biri etibarlı hüquqi məlumatdır. Due Diligence (Hüquq Auditi) xidməti yalnız mövcud vəziyyətin qiymətləndirilməsi deyil, həm də gələcək hüquqi və maliyyə risklərinin qarşısının alınmasına yönəlmiş strateji hüquqi alətdir.

Şirkətin alınması, investisiya qoyuluşu, iri müqavilələrin bağlanması və ya daşınmaz əmlakın əldə edilməsi kimi mühüm əməliyyatlar həyata keçirilməzdən əvvəl peşəkar hüquqi auditin aparılması hüquqi təhlükəsizliyin təmin edilməsində və düzgün biznes qərarlarının qəbulunda mühüm rol oynayır.