1. Dövlət orqanının hansı hərəkətindən şikayət etmək olar?
Dövlət orqanı ilə yaranan mübahisələr müxtəlif formalarda ola bilər:
Şəxsin müraciətinə qanunla nəzərdə tutulan müddətdə cavab verilməməsi;
İnzibati aktın qəbul edilməsindən imtina olunması;
Şəxsin hüquq və qanuni maraqlarına təsir edən inzibati aktın qəbul edilməsi;
Qanunla yerinə yetirilməli olan hərəkətin həyata keçirilməməsi;
Qəbul edilmiş qərarın qanunsuz və ya kifayət qədər əsaslandırılmamış olması.
Bu halların hüquqi qaydası eyni deyil. Məsələn, vətəndaşın ümumi müraciətinə cavab verilməməsi ilə pensiyanın yenidən hesablanması, lisenziyanın verilməsi və ya əmlak hüququnun qeydiyyatı barədə inzibati akt qəbul edilməməsi fərqli hüquqi normaların tətbiqini tələb edə bilər.
Buna görə ilk addım mübahisənin predmetini və dövlət orqanının hansı konkret vəzifəni yerinə yetirməli olduğunu müəyyən etməkdir.
2. İnzibati aktın qəbul edilməsindən imtina və hərəkətsizlik
“İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 71-ci maddəsi maraqlı şəxslərə inzibati aktdan, həmin aktın qəbul edilməsindən imtinadan, habelə şəxsin müraciətinin məqsədi inzibati aktın qəbul edilməsi olmadıqda inzibati orqanın hərəkət və ya hərəkətsizliyindən inzibati qaydada şikayət vermək hüququ verir.
Əgər inzibati orqan qanunla tələb olunan qərarı qəbul etmirsə və ya imtina hüquqa ziddirsə, müvafiq hallarda inzibati məhkəmədə iddia qaldırılması mümkündür.
İnzibati Prosessual Məcəllənin 73-cü maddəsinə əsasən, inzibati aktın qəbul edilməsindən imtina və ya hərəkətsizlik qanuna ziddirsə və şəxsin hüquqlarının pozulmasına səbəb olursa, məhkəmə inzibati orqanın üzərinə müvafiq inzibati aktın qəbul edilməsi öhdəliyini qoya bilər. Lakin qərarın məzmunu orqanın qanuni qiymətləndirmə səlahiyyətindən və əlavə araşdırma ehtiyacından asılı olduqda məhkəmənin qərarı fərqli ola bilər.
3. Əvvəlcə inzibati şikayət, yoxsa məhkəmə?
Bu sualın cavabı konkret mübahisəyə və tətbiq olunan qanunvericiliyə bağlıdır.
İşin hallarına görə aşağıdakı yollar nəzərdən keçirilə bilər:
İnzibati şikayət. Şikayət yuxarı inzibati orqana və ya qanunla səlahiyyət verilmiş şikayət instansiyasına təqdim edilə bilər. “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 72-ci maddəsi şikayətin birbaşa şikayət instansiyasına və ya mübahisəli aktı qəbul etmiş inzibati orqan vasitəsilə verilməsini nəzərdə tutur.
İnzibati məhkəməyə müraciət. Şəxs hüquqlarına təsir edən inzibati aktın ləğvini və ya dəyişdirilməsini, inzibati aktın qəbul edilməsini, yaxud qanunsuz hərəkət və hərəkətsizliyin aradan qaldırılmasını tələb edə bilər. Konkret iddia növü hüquqi vəziyyətə uyğun seçilməlidir.
Vətəndaş müraciəti qaydasında şikayət. Mübahisə “Vətəndaşların müraciətləri haqqında” Qanunun əhatəsinə düşürsə, həmin Qanunda nəzərdə tutulan qaydada yuxarı orqana və ya məhkəməyə müraciət etmək mümkün ola bilər.
Hər bir halda məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl məcburi ilkin şikayət və ya başqa xüsusi prosedurun olub-olmadığı yoxlanılmalıdır.
4. Şikayət müddətləri niyə vacibdir?
“İnzibati icraat haqqında” Qanunun 73-cü maddəsinə əsasən, qanunda başqa qayda müəyyən edilməyibsə, inzibati aktdan inzibati qaydada şikayət, bir qayda olaraq, aktın qüvvəyə mindiyi gündən 30 gün ərzində verilir.
İnzibati aktda şikayət qaydası və müddəti göstərilmədikdə və ya akt ilk dəfə başqa maraqlı şəxsin qanuni maraqlarına toxunduqda, Qanunun 73.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan 6 aylıq müddət tətbiq oluna bilər. Üzrlü səbəbdən buraxılmış müddətin bərpası da qanunda müəyyən olunmuş şərtlərlə mümkündür.
Məhkəməyə müraciət müddətləri isə İnzibati Prosessual Məcəllə və konkret mübahisəyə aid xüsusi normalarla müəyyən edilir. Buna görə inzibati şikayət üçün nəzərdə tutulan 30 günlük müddətin bütün məhkəmə iddialarına avtomatik tətbiq edilməsi düzgün deyil.
Müddətin hesablanması qərarın təqdim olunma tarixi, mübahisənin növü, əvvəlki şikayət proseduru və xüsusi qanunvericilikdən asılı ola bilər. Gecikmədən hüquqi qiymətləndirmə aparmaq vacibdir.
5. Şikayət üçün hansı sənədlər lazımdır?
İşin xüsusiyyətindən asılı olaraq aşağıdakı sənədləri toplamaq faydalıdır:
Dövlət orqanına təqdim edilmiş ərizənin və əlavələrin surəti;
Ərizənin qeydiyyat nömrəsi və qəbul edilməsini təsdiq edən sənəd;
İnzibati akt, imtina qərarı və ya rəsmi cavab məktubu;
Elektron kabinetdən bildirişlər və yazışmalar;
Dövlət orqanına əlavə göndərilmiş sənədlər;
Şəxsin hüququnu və qanuni marağını təsdiq edən sənədlər;
Əvvəlki şikayətlər və onlara verilmiş cavablar.
Şikayətdə hansı qərarın və ya hərəkətsizliyin mübahisələndirildiyi, hüquqların necə pozulduğu, hansı qanuni əsaslara istinad edildiyi və nəticədə hansı tədbirin görülməsinin tələb olunduğu aydın göstərilməlidir.
6. Şikayətdə hansı tələblər irəli sürülə bilər?
Tələblər mübahisənin hüquqi xarakterinə uyğun seçilməlidir. Məsələn:
İmtina qərarının ləğv edilməsi;
Qərara yenidən baxılması;
Qanunla nəzərdə tutulan inzibati aktın qəbul edilməsi;
Orqanın üzərinə müəyyən hərəkəti yerinə yetirmək öhdəliyinin qoyulması;
Hüquqa zidd hərəkət və ya hərəkətsizliyin qanunsuz hesab edilməsi.
Hər bir işdə bütün tələblərin eyni vaxtda irəli sürülməsi mümkün olmaya bilər. Səlahiyyətli orqan, aidiyyət, iddia növü və sübutlar əvvəlcədən qiymətləndirilməlidir.
Nəticə
Dövlət orqanının imtinası və ya hərəkətsizliyi ilə qarşılaşdıqda, qərarın hüquqi mahiyyətini müəyyənləşdirmək, sənədləri toplamaq və düzgün şikayət yolunu seçmək vacibdir. Müddətlərin ötürülməsi hüquqların müdafiəsini çətinləşdirə biləcəyindən, müraciətin gecikdirilməməsi tövsiyə olunur.
Avukat.az dövlət orqanları ilə mübahisələrdə qərarların, müraciətlərin və şikayət sənədlərinin hüquqi təhlilinə dəstək göstərə bilər.
Veb-sayt: www.avukat.az
Əlaqə: +994 50 285 68 28
Qeyd: Bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret iş üzrə fərdi hüquqi rəy hesab edilmir.