Daimi renta nədir?
Mülki Məcəllənin 871-ci maddəsinə əsasən daimi renta müddətsiz xarakter daşıyır.
Əgər müqavilədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, renta ödəyicisi ödənişləri davam etdirməyə borcludur.
Bu hüquq:
- fiziki şəxslərə,
- qeyri-kommersiya təşkilatlarına
məxsus ola bilər.
Əksər hallarda ödənişlər hər rüb həyata keçirilir.
Praktiki nümunə
Bir xeyriyyə fondu sahib olduğu torpaq sahəsini sahibkara verir.
Sahibkar müqaviləyə əsasən hər üç ayda bir 15.000 manat ödəyir.
Müqavilədə son tarix müəyyən edilməyib.
Bu halda ödəniş öhdəliyi müddətsiz davam edir.
Ömürlük renta nədir?
Ömürlük renta yalnız fiziki şəxslərin xeyrinə müəyyən edilə bilər.
Əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki,
renta alan vəfat etdikdə müqavilə üzrə ödəniş öhdəliyi də başa çatır.
Əgər müqavilədə bir neçə renta alan göstərilibsə, sonuncu renta alan vəfat edənədək ödənişlər davam edir.
Praktiki nümunə
Yaşlı ər-arvad mənzillərini qohumlarına verirlər.
Qohum:
- hər ay 2.000 manat ödəyir;
- tibbi xərcləri qarşılayır;
- qulluq göstərir.
Ər vəfat etdikdən sonra ödənişlər yalnız həyat yoldaşının xeyrinə davam edir.
Həyat yoldaşı da vəfat etdikdə müqavilə başa çatır.
Daimi renta ilə ömürlük rentanın müqayisəsi
| Meyar | Daimi renta | Ömürlük renta |
|---|---|---|
| Müddət | Müddətsiz | Renta alanın ömrü ilə məhdud |
| Renta alan | Fiziki şəxs və QHT | Yalnız fiziki şəxs |
| Vərəsəlik | Keçə bilər | Adətən keçmir |
| Ödəniş dövrü | Əsasən rüblük | Əsasən aylıq |
| Xitam | Satınalma və digər əsaslarla | Renta alanın ölümü ilə |
| Risk | Uzunmüddətli maliyyə yükü | Ömrün müddətindən asılı risk |
Hansı müqavilə daha sərfəlidir?
Bu suala vahid cavab yoxdur.
Əgər məqsəd:
✔ ömür boyu gəlir əldə etməkdirsə,
ömürlük renta daha məqsədəuyğundur.
Əgər məqsəd
✔ təşkilatın davamlı maliyyələşdirilməsidirsə,
daimi renta daha uyğun hesab olunur.
Renta ödəyicisinin əsas riskləri
Praktikada ən çox rast gəlinən risklər bunlardır.
1. Gözləniləndən daha uzun ödəniş müddəti
Məsələn,
75 yaşlı şəxslə müqavilə bağlanır.
Lakin həmin şəxs 101 yaşınadək yaşayır.
Nəticədə ödənilən məbləğ əmlakın bazar qiymətini dəfələrlə keçir.
Bu risk xüsusilə ömürlük rentada mövcuddur.
2. İnflyasiya riski
Əgər müqavilədə indeksasiya nəzərdə tutulmayıbsa,
20 il əvvəl müəyyən edilmiş aylıq 500 manat gələcəkdə real dəyərini itirə bilər.
Buna görə müqavilədə:
- inflyasiya indeksi,
- minimum əmək haqqına bağlı indeksasiya,
- yaşayış minimumuna uyğun artım mexanizmi
nəzərdə tutulması tövsiyə edilir.
3. Daşınmaz əmlakın hüquqi problemləri
Praktikada rast gəlinən hallar:
- ipoteka ilə yüklü əmlak;
- həbs qoyulmuş əmlak;
- birgə mülkiyyət;
- vərəsəlik mübahisələri;
- çıxarışın olmaması.
Belə hallarda müqavilə bağlanmazdan əvvəl hüquqi audit (legal due diligence) aparılması vacibdir.
Renta alanın əsas riskləri
Renta alan üçün də müəyyən təhlükələr mövcuddur.
Ödənişlərin gecikdirilməsi
Ən çox rast gəlinən problem budur.
Məsələn,
şəxs mənzilini verir.
İlk altı ay ödəniş edilir.
Sonra ödəyici ödənişləri dayandırır.
Bu halda renta alan məhkəməyə müraciət edə və:
- ödənişlərin tutulmasını,
- müqavilənin ləğvini,
- zərərin ödənilməsini,
- müəyyən hallarda əmlakın geri qaytarılmasını
tələb edə bilər.
Məhkəmə mübahisələrinin əsas səbəbləri
Praktika göstərir ki, mübahisələr əsasən aşağıdakı səbəblərdən yaranır:
- müqavilənin qeyri-müəyyən tərtib edilməsi;
- ödəniş tarixlərinin göstərilməməsi;
- indeksasiya mexanizminin olmaması;
- xidmətlərin həcminin müəyyən edilməməsi;
- tərəflərin hüquq və vəzifələrinin dəqiq yazılmaması.
Hüquqşünasın tövsiyəsi
Renta müqaviləsində aşağıdakı məsələlər mütləq ətraflı göstərilməlidir:
- ödəniş məbləği;
- ödəniş tarixi;
- bank hesabı;
- gecikməyə görə məsuliyyət;
- cərimə;
- inflyasiya indeksasiyası;
- müqavilənin ləğvi qaydası;
- fors-major halları;
- girov hüququ;
- mübahisələrin həlli üsulu.
Belə yanaşma gələcəkdə uzunmüddətli məhkəmə çəkişmələrinin qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə ala bilər.
Nəticə
Daimi və ömürlük renta müqavilələri oxşar hüquqi mahiyyətə malik olsalar da, onların məqsədi, müddəti, hüquqi nəticələri və riskləri fərqlidir.
Müqavilə bağlanmazdan əvvəl tərəflərin hüquq və öhdəlikləri peşəkar hüquqi ekspert tərəfindən qiymətləndirilməli, müqavilə fərdi şərtlərə uyğun hazırlanmalıdır.
Tez-tez verilən suallar (FAQ)
Daimi renta vərəsələrə keçə bilərmi?
Bəli, qanunda və ya müqavilədə əks hal nəzərdə tutulmadıqda bu hüquq vərəsəlik və ya hüquq varisliyi qaydasında keçə bilər.
Ömürlük renta neçə nəfərin xeyrinə müəyyən edilə bilər?
Bir və ya bir neçə fiziki şəxsin xeyrinə. Sonuncu renta alan vəfat etdikdə öhdəlik başa çatır.
Renta müqaviləsində xidmət göstərilməsi ödəniş hesab edilə bilərmi?
Bəli. Tərəflərin razılığı ilə xidmətlərin göstərilməsi, işlərin görülməsi və ya əmlakın verilməsi də renta öhdəliyinin icrası hesab oluna bilər.
Əlaqə:
📍 AZ1069, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Məmməd Araz küç. 25A, "English Yard" Biznes Mərkəzi
📞 +994 50 285 68 28