Anbarlarda saxlama nədir?

İstehsal, ticarət və logistika sahəsində fəaliyyət göstərən sahibkarlar mallarını müəyyən müddət ərzində peşəkar anbarlarda saxlayırlar. Bu münasibətlər adi saxlama müqaviləsindən fərqli olaraq xüsusi hüquqi qaydalarla tənzimlənir.

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 827–830-cu maddələri anbarlarda saxlamanın hüquqi əsaslarını, anbar sahibinin hüquq və vəzifələrini, eləcə də əmtəə kağızlarının hüquqi statusunu müəyyən edir.

Anbar sahibi kimdir?

Qanuna əsasən anbar sahibi dedikdə, saxlama xidmətini peşəkar fəaliyyət kimi həyata keçirən və bu xidməti açıq şəkildə təklif edən şəxs başa düşülür.

Başqa sözlə, anbar sahibi:

• malların mühafizəsini peşəkar əsaslarla təşkil edir;
• sahibkarlara saxlama xidməti göstərir;
• saxlanılan malların təhlükəsizliyinə görə qanunla müəyyən edilmiş məsuliyyət daşıyır.

Bu səbəbdən anbar sahibinin məsuliyyəti adi saxlayıcının məsuliyyətindən daha yüksək qiymətləndirilir.

Əmtəə kağızı nədir?

Anbar sahibi saxlanmağa qəbul etdiyi mallar üçün əmtəə kağızı verə bilər.

Əmtəə kağızı sahibinə aşağıdakı hüquqları verir:

• mallar üzərində sərəncam vermək;
• malları geri almaq;
• müəyyən hallarda malları girov qoymaq.

Əmtəə kağızına misal olaraq:

• anbar şəhadətnaməsi;
• konosament;
• qoşa anbar şəhadətnaməsi;
• adi anbar şəhadətnaməsi

göstərilə bilər.

Əmtəə kağızında hansı məlumatlar göstərilməlidir?

Qanun əmtəə kağızının məcburi rekvizitlərini müəyyən edir.

Sənəddə aşağıdakılar göstərilməlidir:

• tərtib edilmə tarixi və yeri;
• anbar sahibinin adı;
• mal sahibinin məlumatları;
• malın adı;
• miqdarı;
• keyfiyyəti;
• saxlama haqqı;
• xüsusi razılaşmalar;
• sənədin növü.

Bu məlumatların düzgün göstərilməsi gələcək mübahisələrin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.

Anbar sahibinin əsas vəzifələri

Mülki Məcəlləyə əsasən anbar sahibi:

✔ malları təhlükəsiz şəraitdə saxlamalıdır;

✔ mallarda dəyişiklik baş verdikdə dərhal sahibini məlumatlandırmalıdır;

✔ sahibinə malları yoxlamaq və nümunə götürmək imkanı yaratmalıdır;

✔ müqavilədə nəzərdə tutulmuş müddət başa çatdıqda malları geri qaytarmalıdır.

Bu vəzifələrin pozulması mülki məsuliyyət yarada bilər.

Malların qarışdırılması mümkündürmü?

Praktikada eyni növdən olan mallar bəzən birlikdə saxlanılır.

Lakin qanuna görə anbar sahibi malları yalnız tapşıranın əvvəlcədən açıq razılığı olduqda digər eyni növlü mallarla qarışdıra bilər.

Əks halda belə hərəkət müqavilənin pozulması hesab edilə bilər.

Anbar sahibinin ödəniş almaq hüququ

Əgər müqavilədə saxlama haqqı göstərilməyibsə, anbar sahibi həmin xidmət üçün bazarda qəbul olunmuş adi saxlama haqqını tələb edə bilər.

Bundan əlavə, anbar sahibi aşağıdakı xərclərin də ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir:

• gömrük rüsumları;
• daşınma (fraxt) xərcləri;
• təmir xərcləri;
• digər zəruri xərclər.

Bu hüquq Mülki Məcəllənin 830-cu maddəsində təsbit edilmişdir.

Anbar sahibinin girov hüququ

Qanun anbar sahibinə mühüm təminat vasitəsi verir.

Əgər sifarişçi:

• saxlama haqqını,
• çəkilmiş xərcləri,
• digər ödənişləri

ödəməzsə, anbar sahibi saxlanılan mallar üzərində girov hüququndan istifadə edə bilər.

Bu hüquq anbar sahibinin maliyyə maraqlarının qorunmasına xidmət edir.

Praktiki nümunə №1

Hadisə

Bir idxalçı şirkət 2.000 televizoru logistika anbarına təhvil verir.

Anbar sahibi malların saxlanmasına dair anbar şəhadətnaməsi təqdim edir.

İki ay sonra şirkət malları geri tələb edir.

Hüquqi qiymətləndirmə

Əgər müqavilə şərtlərinə əməl olunubsa, anbar sahibi malları əmtəə kağızında göstərilən hüquq sahibi şəxsə təhvil verməyə borcludur.

Başqa şəxsə təhvil verilməsi qanunsuz hesab oluna bilər.

Praktiki nümunə №2

Hadisə

Taxıl anbarı sahibinin razılığı olmadan müxtəlif müştərilərə məxsus məhsullar bir anbarda qarışdırılır.

Nəticədə malların miqdarı və keyfiyyəti barədə mübahisə yaranır.

Hüquqi qiymətləndirmə

Əgər malların qarışdırılması üçün əvvəlcədən razılıq verilməyibsə, anbar sahibi müqavilə üzrə öhdəliklərini pozmuş hesab edilə bilər.

Belə halda zərərin ödənilməsi və digər hüquqi müdafiə vasitələrinin tətbiqi məsələsi gündəmə gələ bilər.

Praktikada ən çox rast gəlinən problemlər

Anbarlarda saxlamaya dair ən geniş yayılmış mübahisələr aşağıdakılardır:

• malların itməsi;
• malların zədələnməsi;
• malların qarışdırılması;
• saxlama haqqı ilə bağlı mübahisələr;
• əmtəə kağızlarının düzgün tərtib edilməməsi;
• malların səlahiyyətsiz şəxsə təhvil verilməsi.

Bu mübahisələrin əksəriyyəti düzgün sənədləşmə və müqavilə şərtlərinin dəqiq müəyyən edilməsi ilə qarşısı alına bilər.

Vəkilin tövsiyəsi

Anbar müqaviləsi bağlanarkən aşağıdakı məsələlərin yazılı şəkildə razılaşdırılması məqsədəuyğundur:

• malların tam siyahısı;
• miqdarı və keyfiyyəti;
• saxlama müddəti;
• saxlama haqqı;
• sığorta məsələləri;
• əmtəə kağızının növü;
• malların yoxlanılması qaydası;
• məsuliyyət və zərərin ödənilməsi mexanizmi.

Bu yanaşma həm anbar sahibinin, həm də mal sahibinin hüquqlarını daha etibarlı şəkildə qoruyur.

Nəticə

Anbarlarda saxlama sahibkarlıq fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Mülki Məcəllənin 827–830-cu maddələri bu münasibətləri ətraflı tənzimləyərək həm mal sahibinin, həm də anbar sahibinin hüquqlarının balansını təmin edir.

Peşəkar şəkildə tərtib edilmiş anbar müqaviləsi və düzgün rəsmiləşdirilmiş əmtəə kağızları gələcəkdə yarana biləcək hüquqi risklərin minimuma endirilməsində mühüm rol oynayır.